Sprovođenje Jevreja u logor na Sajmištu

Zato se, iz godine u godinu, menjaju interpretativni planovi. Kao u vreme koje je prethodilo ratu i kao za vreme sâmog rata, obrazovni sistem je do danas ostao na principima nacionalnog romantizma iz XIX stoleća, metnuo je na sebe znak „nacionalne budnice“. Te tako naša škola uznosi ratničke vrednosti – uzdiže junaštvo i junačku žrtvu zarad „višeg“ narodnog, verskog… ideološkog razloga. Ona ne uči kulturi mira, dijaloga sa „drugim“. U školi zasnovanoj na „herojskoj epici“ skoro isključivo „našeg“ naroda, se više pripovedaju storije o raznim vojskovođama, kraljevima i velmožama i o bunama, ustancima i ratovima, no što se uči socijalna istorija o trajanju i razvoju konkretnih zajednica. Učenici više uče i znaju o ratovima (nasilju, razaranju) no što znaju o miru (nenasilju, stvarlaštvu).

Stjepan-Stevo Filipović, revolucionar i borac protiv fašizma, obešen je 22. 5. 1942. godine u Valjevu. Iako je slika prkosnog Filipovića pod vešalima jedna od prvih stvari koje političari i brojni svetski uglednici vide kad uđu u zgradu UN u Njujorku, u Srbiji i Hrvatskoj se o njemu neće puno čuti. Nema političara, nema govora ni polaganja vijenaca. Stidi ga se rodna Hrvatska. „I dok je Filipović na East Riveru, u njegovu rodnom Opuzenu nema nikakva znaka da je iz toga grada potekao narodni heroj, koji je postao simbol otpora fašizmu. Spomen-park i njegov spomenik minirani su početkom devedesetih godina i danas se na njihovu mjestu nalazi gospodarska zona.“

Nasuprot ovome što je rečeno, ima i pokušaja da se progovori o balkanskim nesporazumima tako što se pokreće međusobni dijalog sa ljudima sa raznih balkanskih strana. Ovo je naročito važno pošto su, kako kaže Vjekoslav Perica, srušeni jugoslovenski „ujediniteljski i pomiriteljski mitovi“. Otuda, „ne treba posebno isticati da će se to srpsko-hrvatsko ‚vječno‘ neprijateljstvo sada usađeno u nacionalne identitete i  nacionalne crkve, negativno odraziti i na susjedne narode poput Bošnjaka, Srba i Hrvata u Bosni i Hercegovini, Makedonaca, Albanaca i drugih“ (Vjekoslav Perica, Uloga crkava u konstrukciji državotvornih mitova Hrvatske i Srbije).

Najbolji primer organizovanog zaborava komemorabilnih istina je primer organizovano-političkog zaborava na herojsko delo Stjepana-Steve Filipovića. Stjepan-Stevo Filipović, revolucionar i borac protiv fašizma, obešen je 22. 5. 1942. godine u Valjevu. Iako je slika prkosnog Filipovića pod vešalima jedna od prvih stvari koje političari i brojni svetski uglednici vide kad uđu u zgradu UN u Njujorku, u Srbiji i Hrvatskoj se o njemu neće puno čuti. Nema političara, nema govora ni polaganja vijenaca. Stidi ga se rodna Hrvatska. „I dok je Filipović na East Riveru, u njegovu rodnom Opuzenu nema nikakva znaka da je iz toga grada potekao narodni heroj, koji je postao simbol otpora fašizmu. Spomen-park i njegov spomenik minirani su početkom devedesetih godina i danas se na njihovu mjestu nalazi gospodarska zona“ (Stanislav Soldo, Ovo je Stjepan Filipović, hrvatski heroj kojemu se u UN-u klanjaju, ali u rodnom Opuzenu ga ne žele: Svjetski državnici ga veličaju, a ovdje za njega nema mjesta. I spomenik su mu minirali!). Stidi se Stevana Filipovića i Srbija u kojoj je ratovao protiv nacifašizma. „Kada je početkom devedesetih godina prošlog veka počeo građanski rat i raspad SFRJ, na meti se našlo i ovo spomen-obeležje. Bista u centru grada, postavljena na mestu gde je izvršeno herojevo vešanje, od 1991. do 1994. godine nekoliko puta je rušena, te je lokalna vlast bila primorana da je deponuje u magacin komunalnog preduzeća. Za najveći broj građana Valjeva bilo je uvredljivo kada su i na bisti i na spomeniku na brdu Vidrak videli neprikladne natpise i iscrtane kukaste krstove. Stevanovi saborci su razmišljali da organizuju dežurstva kako bi sprečili vandale u toj nerazumnoj nameri“ (Rada Sević, Spomenik Stevanu Filipoviću – jedan od simbola Valjeva). Nema više komemorativnog obeležavanja godišnjice smrti komandanta partizanskog bataljona i narodnog heroja. Dakle, „Čoveka ne smeš ubiti, ali ‚ustašu, četnika, komunjaru, baliju, zveri…‘ smeš“ (Vladan Beara i Predrag Miljanović, Gde si to bio, sine moj?).

I, konačno, iz memorijalizacije se brišu žrtve tako što su neka mesta komemorabilnosti prepuštena korovu zaborava (Beograd) ili selektivnoj reideologizaciji (Niš).

Kraj

Đokica Jovanović
Filozofski fakultet
Odeljenje za sociologiju
Univerzitet u Beogradu

LEAVE A REPLY

Vaš komentar
Unesite Vaše ime ovde

Ovo veb mesto koristi Akismet kako bi smanjilo nepoželjne. Saznajte kako se vaši komentari obrađuju.